Ổ dịch do não mô cầu được ghi nhận tại một trường học ở TP.HCM gần đây khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ lây nhiễm trong môi trường học đường. Vì sao một bệnh có tỉ lệ mắc thấp hơn nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến như cúm, sởi hay sốt xuất huyết vẫn có thể bùng phát thành ổ dịch?

Hình ảnh phát ban do viêm não mô cầu ở trẻ - Ảnh minh họa

Người khỏe mạnh vẫn có thể mang nguồn lây

Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa dự phòng và kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, nguyên nhân nằm ở đặc điểm lây truyền của vi khuẩn, điều kiện tiếp xúc trong cộng đồng và khoảng trống miễn dịch ở những người chưa được bảo vệ.

Theo bác sĩ Ngãi, một trong những yếu tố khiến bệnh do não mô cầu khó kiểm soát là tình trạng người lành mang trùng. Vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể cư trú ở vùng hầu họng của người khỏe mạnh mà không gây biểu hiện bệnh.

Theo số liệu được đề cập trong các nghiên cứu dịch tễ học, khoảng 5-10% dân số có thể mang vi khuẩn ở hầu họng tại một thời điểm; tỉ lệ này có thể cao hơn ở nhóm thanh thiếu niên.

Những người mang vi khuẩn không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần.

Khi vi khuẩn xâm nhập cơ thể người chưa có miễn dịch bảo vệ phù hợp, chúng có thể vượt qua hàng rào niêm mạc, đi vào máu hoặc gây viêm màng não. Vì nguồn lây không nhất thiết là người đang có triệu chứng, việc nhận diện và ngăn chặn sự lây truyền từ sớm gặp nhiều khó khăn.

Môi trường trường học, ký túc xá và những nơi sinh hoạt tập trung có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lan truyền do mọi người thường xuyên tiếp xúc gần, ở chung không gian trong thời gian dài. Các hoạt động giao tiếp trực tiếp, dùng chung đồ cá nhân cũng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Tuy nhiên, không phải cứ xuất hiện ca bệnh trong trường học là chắc chắn sẽ bùng phát thành ổ dịch. Nguy cơ còn phụ thuộc vào đặc điểm của tác nhân gây bệnh, mức độ tiếp xúc và khả năng miễn dịch của những người liên quan.

Điều khiến bệnh do não mô cầu được đặc biệt lưu ý không chỉ là khả năng lây truyền mà còn ở mức độ nghiêm trọng khi bệnh chuyển sang thể xâm lấn.

Người bệnh ban đầu có thể chỉ sốt, đau đầu hoặc có biểu hiện không đặc hiệu. Tuy nhiên, bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não, đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn.

Ngay cả khi được điều trị, người bệnh vẫn có nguy cơ tử vong và để lại di chứng lâu dài như mất thính lực, tổn thương thần kinh, tổn thương thận hoặc phải đoạn chi trong những trường hợp tổn thương mô nghiêm trọng.

Vì vậy, số ca mắc thấp không đồng nghĩa với nguy cơ thấp đối với từng người bệnh.

Khoảng trống miễn dịch và vai trò phòng bệnh

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh là khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh của vi khuẩn não mô cầu.

Trẻ tiêm vắc xin tại TP.HCM - Ảnh minh họa: TT

Các nhóm A, B, C, W và Y là những nhóm có thể gây bệnh xâm lấn. Trong khi đó, vắc xin não mô cầu không phải lúc nào cũng bảo vệ đồng thời trước tất cả các nhóm này. Người đã tiêm một loại vắc xin vẫn có thể chưa được bảo vệ trước những nhóm huyết thanh nằm ngoài phạm vi của vắc xin đó.

Bên cạnh đó, vắc xin phòng não mô cầu chưa được triển khai phổ cập cho toàn bộ trẻ em trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Vì vậy vẫn có những người chưa được tiêm hoặc chưa có miễn dịch phù hợp.

Gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn lịch tiêm, thay vì mặc định rằng chỉ cần tiêm một loại vắc xin là đã phòng được tất cả các nhóm não mô cầu.

Để hạn chế nguy cơ lây lan trong trường học và cộng đồng, cần duy trì vệ sinh cá nhân, không dùng chung vật dụng tiếp xúc trực tiếp với miệng, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần khi có biểu hiện nhiễm khuẩn đường hô hấp.

Khi phát hiện ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định, cơ sở y tế và cơ quan y tế dự phòng cần nhanh chóng đánh giá tình hình, xác định người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp theo hướng dẫn chuyên môn.

Đặc biệt, người có biểu hiện sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn ói, lơ mơ hoặc xuất hiện ban xuất huyết cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ triệu chứng đầy đủ mới đi khám, bởi bệnh có thể tiến triển rất nhanh.

(nguồn: tuoitre.vn)